فخرالدین اسعد گرگانی | ویس و رامین | آغاز داستان ویس و رامین

نوشته یافتم اندر سمرها ز گفت راویان اندر خبرها که بود اندر زمانه شهریاری به شاهی کامگاری بختیاری همه شاهان مو را بنده بودند ز بهر او به گیتی زنده بودند نوشته یافتم اندر سمرها ز گفت راویان خبرها به پایه بت تراز گردنده گردون به مال افزونتر از کسری و قارون گه بخشش چو ابر نوبهاری گه کوشش چو شیر مرغزاری به بزم اندر چو خورشید در فشان به رزم از پیل و از شیران سرافشان ضشده کیوان ز هفتم چرخ یارس به کام نیکخواهان کرده کارش صز هشتم چرخ هرمزد خجسته وزیرش بود دل در مهر بسته سپهدارش ز پنجم چرخ بهرام که تا ایام را پیش او کند رام جهان افروز مهر از چرخ رابع به هر کاری یدی اورا متابع شده ناهید رخشانش پرستار چو روز روشنش کرده شب تار دبیر او شده تیر جهنده ازین شد امر و تهی او رونده به مهرش دل مهر تابان به کین دشمان او شتابان شده رایش به تگ بر ماه گردون شدههمت ز مهر و ماهش افزون جهان یکسر شده او را مسخر ز حد باختر تا حدخوار جهان‌اش نام کرده شاه موبد که هم موبد بد و هم بخرد رد همیشه روزگارش بود نوروز به هر کاری همیشه بود پیروز همه ساله به جشن اندر نشستی چو یکساعت دلش بر غم نخستی صهمیشه کار او می‌بود ساغر ز شادی فربه از اندوه لاغر یکی جشن نو آیین کرده بد شاه که بد در خورد آن دیهیم و آن گاه نشسته پیشش اندر سر فرازان به بخت شاه یکسر شاد و نازان چه خرم جشن بود اندر بهاران به جشن اندر سراسر نامداران زهر شهری سپهداری و شاهی زهر مرزی پری رویی و ماهی گزیده هر چه در ایران بزرگان از آذربایگان وز ری و گرگان همیدون از خراسان و کهستان ز شیراز و صفاهان و دهستان چو بهرام و رهام اردبیلی گشسپ دیلمی شاپور گیلی چو کشمیریل و چون نامی آذین چو ویروی دلیر و گرد رامین چو زرد آن رازدار شاه کضور مرو را هم وزیر و هم برادر نشسته در میان مهتان شاه چنان کاندر میان اختران ماه به سر بر افسر کضور گشایان به تن بر زیور مهتر خدایان ز دیدارش دمنده روشنایی چو خورشید جهان فر خدایی به پیش اندر نشسته جنگجویان ز بالا ایستاده ماهرویان بزرگان مثل شیران شکاری بثان چون آهوان مرغزاری نه آهو می‌رمید از دیدن شیر نه شیر تند گشت از دیدنش سیر قدح پر باده گردان در میان‌شان چنان کاندر منازل ماه رخشان همی بارید گلبتگ از درختان چو باران درم بر نیکبختان چو ابری بسته دود مشک سوزان به رنگ و بوی زلف دلفروزان ز یکسو مطربان نالنده بر مل دگر سو بلبلان نالنده بر گل نکوتر کرده می‌نوشین لبان را چو خوشتر کرده بلبل مطربان را به روی دوست بر دو گونه لاله بتان را از نکویی وز پیاله اگر چه بود بزم شاه خرم دگر بزمان نبود از بزم او کم کجا در باغ و راغ و جویباران ز جام می‌همی بارید باران همه کس رفته از خانه به صحرا برون برده همه ساز تماشا ز هر باغی و هر راغی و رودی به گوش آمد دگر گونه سرودی زمین از بس گل و سبزه چنان بود که گفتی پر ستاره آسمان بود ز لاله هر کسی را بر سر افسر ز باده هر یکی را بر کف اخگر گروهی در نشاط و اسپ تازی گروهی در سماع و پای بازی گروهی می‌خوران در بوستانی گروهی گل چنان در گلستانی گروهی بر کنار رود باری گروهی در میان لاله زاری بدانجا رفته هر کس خرمی را چو دیبا کرده کیمخت زمی را شهنشه نیز هم رفته بدین کار به زینهاو زیورهای شهوار به پشت ژنده پیلی کوه پیکر گرفته کوه را در زر و گوهر به گودش زنده پیلان ستوده به پرخاش و دلیری آه ز بس سیم و ز بس گوهر چو دریا اگر دریا روان گردد به صحرا به پیش اندر دونده بادپایان سم پولادشان پولاد سایان پس پشتش بسی مهد و عماری بدو در ماهرویان حصاری به زیر بار تازی استرانش غمی گشته ز بار گوهرانش ز هر کوهی گرانتر بود رختش ز هر کاهی سبکتر بود تختش به چندان خواسته مجلس بیارست نماندش ذره‌ای آنگه که بر خاست همه بخشیده بود و بر فشانده بخورد و داد کام خویش رانده چنین بر خور ز گیتی گر توانی چنین بخش و چنین کن زندگانی کجا نه زفت خواهد ماند نه راد همان بهتر که باشی راد و دلشان بدین سان بود یک هفته شهنشاه به شادی و به رامش گاه و بیگاه پتی رویان گیتی هامواره شده بر بزمگاه او نظاره چو شهرو ماه دخت از ماه آباد چو آذربادگانی سرو آزاد ز گرگان آبنوش ماه پیکر همیدون از دهستان ناز دلبر ز ری دینار گیس و هم زرین گیس ز بوم کوه شیرین و فرنگیس ز اصفاهان دوبت چون ماه و خورشید خجسته آب ناز و آب ناهید به گوهر هر دوان دخت دبیران گلاب و یاسمن دخت وزیران دو جادو چشم چون گلبوی و مینوی سرشته از گل و می‌هر دو را روی ز ساوه نامور دخت کنارنگ کزو بردی بهاران خوشی و رنگ همیدون ناز و آذرگون و گلگون به رخ چون برف و بروی ریخته خون سهی نام و سهی بالا زن شاه تن از سیم و لب از نوش و رخ از ماه شکر لب نوش از بوم هماور سمن رنگ و سمن بوی و سمن بر ازین هر ماهرویی را هزاران به گرد اندر نگارین پرستاران بنان چین و ترک و روم و بربر بنفشه زلف و گل روی و سمن بر به بالا هر یکی چون سرو آزار به جعد زلف همچون مورد و شمشاد یکایک را ز زر ناب و گوهر کمرها بر میان و تاج بر سر ز چندان دلبران و دلنوازان به رنگ و خوی طاو و سان و بازان به دیده چون گوزن رودباری شکاری دیده‌شان شیر شکاری نکوتر بود و خوشتر شهربانو به چشم و لب روان را درد و دارو به بالا سرو و بار سرو خورشید به لب یا قوت و در یاقوت ناهید رخ از دیبا و جامه هم ز دیبا دو دیبا هر دو در هم سخت زیبا لبان از شکر و دندان ز گوهر سخن چون فوهر آلوده به شکر دو زلف عنبرین از تاب و از خم چو زنجیر و زره افتاده در هم دو چشم نرگسین از فتنه و رنگ تو گفتی هست جادویی به نیرنگ ز مشک موی او مر غول پنجاه فرو هشته ز فرقش تا کمرگان ز تاب و رنگ مثل ریزش زاج ز سیم آویخته گسترده بر عاج کجا بنشست ماه بانوان بود کجا بگذشت شمشاد روان بود زمین دیبا شده از رنگ رویش هوا مشکین شده از بوی مویش زرنگ روی گل بر خاک ریزان ز ناب موی عنبر باد بیزان هم از رویش خجل باد بهاری هم از مویش خجل عود قماری چو گوهر پاک و بی‌آهو و در خور و لیک آراسته گوهر به زیور برو زیباتر آمد زر و دیبا که بی‌آن هر دوان خود بود زیبا