دانشمندیه

دانشمندیه . [ ن ِ م َ دی ی َ ] (اِخ ) (امرای ...) در موقعی که سلاجقه ببسط قدرت خود در آسیای صغیر مشغول بودند یکی دیگر ازرؤسای ترک بنام گمشتگین بن دانشمند در ولایت کاپادوکیا یعنی در شهرهای سیواس و قیساریه و ملاطیه دولتی جهت خود ترتیب داد و در نزدیکی این محل اخیر فرانک ها را بسختی مغلوب نمود جانشینان او در جنگهای با صلیبیون دخالتهای مهم کردند ولی مجاورین ایشان یعنی سلاجقه ٔروم بزودی بدوران فرمانروائی آن سلسله خاتمه بخشیدند. ایام حکومت و اسامی امیران این سلسله چنین است : محمد اول گمشتگین بن تیلو دانشمند غازی بن گمشتگین ٤٩٩ محمد ثانی بن غازی ٥٢٩ ذوالنون بن محمد ثانی ٥٣٧ یغی (یا یعقوب )بن ارسلان غازی ابراهیم بن محمد ٥٦٠ چنانکه گفتیم این سلسله را سلاجقه ٔ روم منقرض کردند. (طبقات سلاطین اسلام ص ١٣٨ و ١٣٩). زامباور در معجم الانساب و الاسرات (ج ٢ ص ٢٢٠ و ٢٢١) ذیل عنوان دانشمندیه گوید: املاک آنان سیواس و آماسیه ٔ و توقات و نیکسار و عثمانجق و چوروم و بعد کنغری و قسطمونی و چانیک و البستان و ملطیه بوده است و اینان بدو شعبه تقسیم میشده اند: الف - شیعه ٔ سیواس : ١- ملک دانشمند احمدغازی شمس الدین . ٤٥٥ هَ . ق . ٢- ملک یا امیر غازی گمشتگین بن دانشمند. ٤٧٧ هَ . ق . ٣- ابوالمظفر ناصرالدین بن گمشتگین . (متوفی ٥٣٧)٤٩٥ هَ . ق . ٤- ذوالنون عمادالدین بن محمد (دفعه ٔ اول ) ٥٣٧ هَ .ق . ٥- یاغی بسان نظام الدین بن گمشتگین (متوفی ٥٦٢) حدود ٥٥٠ هَ . ق . ٦- ابومحمد اسماعیل غازی جمال الدین بن یاغی بسان . حدود ٥٦٢ هَ . ق . ٧- ابراهیم شمس الدین بن گمشتگین . ٨- ابوالقادر اسماعیل شمس الدین بن ابراهیم ذوالنون (دفعه ٔ دوم ) با لقب ناصرالدین (متوفی ٥٦٩) ٥٦٤ هَ . ق . بلاد ایشان را قلج ارسلان ثانی از سلاجقه ٔ روم در ٥٦٩ فتح کرد. ب - شعبه ٔ ملطیه : ١- عین الدین بن گمشتگین (متوفی ٥٤٥). ٢- ذوالقرنین بن عین الدین ٥٤٥. ٣-ناصرالدین محمدبن ذی القرنین . حدود ٥٥٦ هَ . ق . ٤-فخرالدین القاسم بن ذی القرنین . حدود ٥٦٧ هَ . ق . صاحب قابوس الاعلام ترکی آرد: دانشمندیه، دولتی که دانشمند غازی احمدبن علی نصر تأسیس کرد و مرکز آن سیواس بود این دولت در ٤٦٤ تأسیس یافت و در ٥٦٠ یعنی قریب یکصد سال پس از آن منقرض گردید. حکمرانان سلسله ٔ دانشمندی شش کس بودند بدین سان : غازی احمد دانشمند ٤٦٤ غازی محمدبن دانشمند ابوالمظفر نظام الدین بن محمد (یاغی بصان ) (بمعنی یاغی کوب ) ٥٣٨ غازی جمال الدین بن نظام الدین - ابراهیم بن محمدبن دانشمند ٥٦٢ ابوالفداء اسماعیل بن ابراهیم - دولت دانشمندیه پس از انقراض ضمیمه ٔ دولت سلجوقی گشت . (ازقاموس الاعلام ترکی ). و چنانکه ملاحظه می فرمائید در نام افراد خاندان و مؤسس آنان و نسبت افراد با مؤسس خاندان اختلافی چند میان سه منبع نقل ما هست که از نظر احتیاط مندرجات هر سه منبع را نقل کردیم .