جلال الدین سیوطی
/vâže/
لغتنامه دهخدا ـ ویرایش دوم
جلال الدین سیوطی . [ ج َ لُدْ د ن ِ س ُ طی ی ] (اِخ ) عبدالرحمان بن ابی بکربن محمد یا ابوبکر محمد جلال الدین سیوطی مکنی به ابوالفضل از اکابر علمای عامه است . وی نزد علمای بزرگ از جمله ابوالعباس شمنی و علم الدین منادی و محیی الدین کافیجی بتحصیل علوم دینی پرداخت، و در اکثر علوم متداول بخصوص در فقه و حدیث و تفسیر و معانی و بیان و بدیع و نحو و لغت تبحر یافت . تالیفات بسیاری دارد. از جمله : ١ - آداب السلوک . ٢ - آداب القاضی . ٣ - الاتقان فی علوم القرآن . ٤ - اتمام النعمة فی اختصاص الاسلام بهذه الامة. ٥ - الاساس فی فضل بنی العباس . ٦ - اسباب الحدیث . ٧ - اسباب النزول (لباب النقول فی اسباب النزول ). ٨ - اسعاف المبطاء فی رجال الموطاء. (موطاء امام مالک ). این کتاب یک مرتبه در حیدرآباد هند و بار دیگر در دهلی با سنن ابن ماجه بچاپ رسیده است . ٩ - الاشباه و النظایر فی الفروع در فقه شافعی . این کتاب در مکه چاپ شده است . ١٠ - الاشباه والنظایر النحویة. این کتاب در حیدرآباد بچاپ رسیده است . ١١ - اصول النحو. این کتاب در حیدرآباد چاپ شده . ١٢ - افهام القرآن . ١٣ - الاقتراح فی علم اصول النحو. این کتاب در حیدرآباد چاپ شده . ١٤ - الاکلیل فی استنباط التنزیل . این کتاب در دهلی در حاشیه ٔ کتاب جامعالبیان معین الدین ایجی صفدی بچاپ رسیده است . ١٥ - الالفیة در مصطلحات . این کتاب در مصر چاپ شده است . ١٦ - انموذج اللبیب فی خصائص الحبیب . ١٧ - انوار السعادة. ١٨ - الاوج فی خبر عوج . ١٩ - البارع فی اقطاع الشارع . ٢٠ - بشری الکئیب بلقاء الحبیب . این کتاب در حاشیه ٔ کتاب شرح الصدور خود سیوطی در قاهره بچاپ رسیده است . ٢١ - بغیةالوعاة فی طبقات اللغویین و النحاة و این تلخیص کتاب طبقات کبرای خود اوست و در قاهره چاپ شده است . ٢٢ - البهجة المرضیة فی شرح الالفیة. در این کتاب الفیه ٔ ابن مالک شرح شده است، و همین کتاب است که بنام سیوطی معروف است . ٢٣ - تاریخ الخلفاء. این کتاب در لاهور و دهلی و کلکته و قاهره و دمشق چاپ شده است . ٢٤ - تبییض الصحیفة فی مناقب الامام ابی حنیفه . این کتاب با هشت رساله ٔ دیگر از همین مؤلف یکجا در حیدرآباد چاپ شده است . ٢٥ - ترجمان القرآن فی تفسیر المسند. این کتاب در قاهره چاپ شده است . ٢٦ - تزیین الارائک فی ارساله (ص ) الی الملائک . ٢٧ - تشنیف الارکان فی انه لیس فی الامکان ابدع مماکان . ٢٨ - التعریف بآداب التألیف . ٢٩ - تفسیر الجلالین .وی در ٢٢سالگی تفسیر جلال الدین محمد احمد را که تا سوره ٔ کهف نوشته و با تمام آن موفق نشده بود تکمیل کرد و بهمان شیوه تا آخر سوره های قرآن را تفسیر نمود. این تفسیر بنام جلالین خوانده شده و بارها بچاپ رسیده است . ٣٠ - تناسق الدرر فی تناسب السور. ٣١ - تنزیه الاعتقاد عن الحلول و الاتحاد. ٣٢ - تنزیه الانبیاء عن تشبیه الاغبیاء. ٣٣ - تنویر الحلک فی امکان رؤیة النبی و الملک . ٣٤ - الجامع الصغیر. ٣٥ - الجامع الکبیر. ٣٦ - جمع الجوامع. این کتاب به سال ١٣٢٧ هَ . ق . در دو مجلد در مصر چاپ شده است . شرحی بر آن بنام همعالهوامع نوشته اند که بشماره ٔ ٣١٥٢ در کتابخانه ٔ مدرسه ٔ سپهسالار جدید تهران موجود است . ٣٧ - حاشیه ٔ تفسیر بیضاوی . ٣٨ - حاشیه ٔ شرح الفیه ٔ ابن عقیل، بنام السیف الثقیل . ٣٩ - الخصائص الکبری در خصایص پیغمبر. این کتاب در حیدرآباد چاپ شده است . ٤٠ - الدرر فی الادعیة و الاحراز. ٤١ - الدرر المنتشرة فی الاحادیث المشتهرة. این کتاب با کتاب الفتاوی الحدیثة ابن حجر هیثمی در قاهره چاپ شده است . ٤٢ - الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. این کتاب در شش جلد در قاهره چاپ شده است . ٤٣ - الدر النثیر فی تلخیص نهایة ابن الاثیر ٤٤ - الدلائل فی معرفة الاوایل . ٤٥ - ذخائر العقبی فی مناقب ذوی القربی . ٤٦ - ذم زیارة الامراء. ٤٧ - ذم القضاء. ٤٨ - الزیدة. ٤٩ -سهام الاصابة. ٥٠ - شرح الصدور بشرح احوال القبور. ٥١ - شرح عقود الجمان . ٥٢ - طبقات الحفاظ. ٥٣ - طبقات الشافعیة. ٥٤ - طبقات الصغری . ٥٥ - طبقات الکبری . ٥٦ - طبقات المفسرین . ٥٧ - فتح الجلیل للعبد الذلیل . ٥٨ - الفتح القریب بشواهد مغنی اللبیب . ٥٩ - کشف اللبس فی حدیث رد الشمس . ٦٠ - کفایة الطالب . ٦١ - اللئالی المصنوعة فی الاحادیث الموضوعة. ٦٢ - لباب النقول فی اسباب النزول . ٦٣ - متشابه القرآن . ٦٤ - مجمع البحرین و مطلع البدرین که تفسیری است بزرگ . ٦٥ - المرقاة العلیة فی شرح الاسماء النبویة. ٦٦ - المزهر فی علوم اللغة. ٦٧ - مسالک الحنفاء فی والدی المصطفی . ٦٨ -المطالع السعیدة. ٦٩ - مفحمات الاقران فی مبهمات القرآن . ٧٠ - المقامات . ٧١ - نزهة الجلساء فی اشعار النساء. ٧٢ - صون المنطق و الکلام عن المنطق و الکلام . این کتاب بضمیمه ٔ مختصر کتاب نصیحة اهل ایمان فی الرد علی منطق یونان ابن تیمیة در قاهره بچاپ رسیده است . ولادت سیوطی شب یکشنبه اول رجب ٨٤٩هَ . ق . و وفات او به سال ٩١٠ یا ٩١١ در قاهره اتفاق افتاد. (کشف الظنون حاجی خلیفه ) (روضات الجنات ) (قاموس الاعلام ترکی ) (معجم المطبوعات ) (فهرست مدرسه ٔ سپهسالار تهران ) (ریحانة الادب ج ٢ ص ٢٧٧ و ٢٨٠).