البرز

البرز. [ اَ ب ُ ] (اِخ ) دهی است جزء دهستان قمرود بخش مرکزی شهرستان قم ١٢ هزارگزی شمال خاور قم واقع در جلگه کنار رودخانه، معتدل . سکنه ٔ آن ٣٩٠ تن است آب آن از قنات و رودخانه ٔ قم تأمین میشود. محصول آن غلات، پنبه، صیفی، انار و شغل اهالی زراعت و کرباس بافی و راه آن مالرو است . سکنه ٔ آن از طایفه ٔ غریب لکی هستند. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ١).

البرز. [ اَ ب ُ ] (اِخ )دهی است جزء دهستان کزاز علیا بخش سربند شهرستان اراک واقع در ١٧٠٠٠گزی شمال سربند. دشت و سردسیر است و٧٦٥ تن سکنه دارد. رود آن محلی و محصول آن چغندرقند، قلمستان، انگور و میوه جات و شغل اهالی زراعت و گله داری و قالیچه بافی است . راه مالرو دارد و از ازنا میتوان اتومبیل برد. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ٢).

البرز. [ اَ ب ُ ] (اِخ ) در اوستا، هره بره زئیتی پهلوی هره برز یا هربورس مرکب از دو جزء: هر، بمعنی کوه و برز بمعنی بالا و بلند و بزرگ یعنی کوه بلند و مرتفع. در ادبیات پارسی «برزکوه » هم بمعنی البرز آمده و ترجمه ٔ تحت لفظ آنست . سلسله ٔ البرز از جبال طالقان تا دره ٔ هراز ممتد است . (حاشیه ٔ برهان قاطع چ معین نقل از یشت ها). در جغرافیای کیهان آمده است :... قسمت شمالی آن (البرز) کوه های تنکابن و کلارستاق و کجور میباشد که تا آمل کشیده شده و رودهای متعدد آن راقطع نموده به قسمت های جداگانه تقسیم میکند. قسمت مرکزی بواسطه ٔ دره ٔ نور که شعبه ٔ هراز است از کوههای شمالی جدا شده و کوههای مهم آن عبارت است از: کوههای لار (قله کلون بسته ٤٢٠٠ گز) که تا قله ٔ دماوند پیش میرود. قسمت جنوبی موسوم به توچال در شمال تهران واقعشده و مرتفعترین قله ٔ آن سرتوچال ٣٨٧٠ گز ارتفاع دارد. تشکیلات این رشته از نظر زمین شناسی بی نهایت جالب توجه است و با وجود آنکه این قسمت مورد مطالعه ٔ زمین شناسان متعدد واقع گردیده، چین خوردگی های مختلف آن راکاملاً تشخیص نداده اند ولی پس از مراجعه به تحقیقات زمین شناسان و تحقیقات محلی چنین بنظر میرسد که این قسمت در سه عهد مختلف چین خورده است . در قسمت شمالی چون فسیلهای عهد اول و زمینهای بی فسیل یافت شده معلوم میشود که بسیار قدیمی است و تأثیرات عوامل خارجی آنها را بتدریج فرسوده و پست کرده به این واسطه معادن نزدیک سطح زمین شده است . قسمت دوم که رشته ٔ مرکزی البرز را تشکیل میدهد زمینها از عهد اول و دارای جنگلهای عظیم و انبوه بوده که تشکیل طبقات متعدده ٔ زغال سنگ داده است ولی این طبقات بحدی در دوره های بعد چین خوردگی یافته و شکستهائی در آن روی داده که تشخیص آنها مشکل شده بقسمی که اغلب زمین شناسان طبقات زغال سنگ آن را به عهد دوم نسبت میدهند، در صورتی که ممکن است تمام طبقات مزبور متعلق به عهد اول باشد و فسیل هاو سرخس هائی که در آنها یافت شده این موضوع را تأیید مینماید، منتهی چین خوردگیهای عهد دوم که مجاور با همین طبقات بوده محققین اروپائی را به اشتباه انداخته و آن را به عهد دوم نسبت داده اند.... چین خوردگیهای عهد سوم تأثیر مهمی در دو قسمت فوق داشته و قلل مرتفع متعددی که دارای سنگهای خروجی و آتش فشانی است تشکیل داده مانند کلون بسته (٤٢٠٠ گز) در شمال شمشک و دربندسر و قله ٔ دماوند (جدیدتر) در کنار رود هراز. قسمت سوم که موسوم به کوه های توچال است در شمال تهران واقع شده و مرتفعترین نقطه ٔ آن سرتوچال ٣٨٧٠ گز ارتفاع دارد و در مشرق به کوه های کوتاهتری ختم میشود. گردنه های عمده ٔ رشته ٔ اصلی البرز از مغرب به مشرق از این قرار است : گردنه ٔ هزارچم که تهران را به کچور مربوط میسازد، گردنه ٔ افجه و شل و سفیدآب که تهران را به نور وصل می کند، گردنه ٔ امامزاده هاشم که تهران را به آمل مربوط مینماید.... آخرین قسمت رشته ٔ اصلی البرز قله ٔ دماوند در کنار رود هراز است . (از جغرافیای طبیعی کیهان صص ٣٧ - ٣٨) : که گم شد ز البرز سرو سهی پراکنده شد تخت شاهنشهی . فردوسی . چو بگذشت بر آفریدون دو هشت ز البرزکوه اندر آمد بدشت . فردوسی . سر از البرز برزد قرص خورشید چو خون آلوده دزدی سر ز مکمن . منوچهری . سنگ البرز را کند آهک آتش آب پرور تیغش . خاقانی . ز سختی که زد بر سرش گرز را برافتاد شب لرزه البرز را. نظامی . نخستین خرامش در این کوچگاه به البرز خواهم برون برد راه . نظامی . و رجوع به انجمن آرای ناصری، غیاث اللغات، فرهنگ رشیدی، قاموس الاعلام، فرهنگ جغرافیایی غرب ایران، شود.

نام مردانه