آل ناصرالدین

آل ناصرالدین . [ ل ِ ص ِ رِدْ دی ] (اِخ ) آل سبکتکین . غزنویان (٣٥١ - ٥٨٢ هَ .ق .). آلبتکین غلامی ترک از جانب عبدالملک بفرماندهی لشکر مقیم خراسان منصوب شد و پس از عبدالملک در ٣٥١ از این منصب معزول گردید و بمقر پیشین خویش یعنی شهر غزنه بازگشت و غزنه را تسخیر کرد ولی بزودی وفات یافت و در ٣٥٢ اسحاق پسر او جای پدر گرفت و او در ٣٥٥ بمرد و بلکاتکین غلام البتکین از ٣٥٥ تا ٣٦٢ امارت کردو پس از او پیری از ٣٦٢ تا ٣٦٦ فرمان راند، پس از او سبکتکین غلام دیگر البتکین به مقام امارت رسید و اومؤسس واقعی سلسله ٔ غزنوی است، سبکتکین قلمرو خویش را از طرف مشرق و مغرب بسط داد یعنی از جانب هندوستان قبائل رجپوت را مغلوب و شهر پیشاور را تسخیر کرد و٣٨٤ نوح سامانی حکومت خراسان را باو داد. سبکتکین درمدت امارت خویش با اینکه در اواخر از حیث اقتدار برسامانیان برتری داشت لیکن صورةً از راه احتیاط اظهار تبعیت آنان میکرد، پس از اینکه در ٣٨٧ سبکتکین وفات کرد پسرش محمود جانشین او شد و او یکی از بزرگترین سلاطین اسلام است، در اول امر اسماعیل برادر کوچک خودرا عزل کرد و مستقیماً از جانب خلیفه حکومت خراسان و غزنه بدو تفویض شد و پس از صلح با خوانین ایلک خانی بهندوستان تاخت و دامنه ٔ لشکرکشیهای خود را تا حدودکشمیر و پنجاب بسط داد و در سال ٤٠٨ بلاد قنوج و مُترا را گرفت و سومنات را در ٤١٥ غارت کرد. علاوه بر فتوحات هندوستان بلاد غور و مرغاب علیا را ضمیمه ٔ قلمروخویش ساخت و ماوراءالنهر را با بخارا و سمرقند دو پایتخت آن بگرفت ولی ترکمانان سلجوقی که بظاهر اطاعت غزنویان میکردند در زمان او قوت گرفتند، پس از مراجعت از سفری که بداخله ٔ ممالک خلفا کرد اصفهان را از دیالمه منتزع ساخت و در ٤٢١ در غزنه درگذشت . تشویق اواز علم و ادب نهایت مشهور است و بزرگترین شعرای فارسی چون فردوسی و عنصری و فرخی و امثال آنان در عصر محمود و در کنف حمایت او تربیت شدند. و از اولاد و نبیرگان او پادشاهان ذیل میباشند: محمد، جلال الدوله ٤٢١ مسعود اول، الناصر لدین اﷲ که در جنگی با سلاجقه شکست یافت ٤٣٢ مودود، شهاب الدوله ٤٤٠ مسعود ثانی ٤٤٠ علی ابوالحسن، بهاءالدوله ٤٤٠ عبدالرشید، عزالدوله ٤٤٠ فرخزاد، جمال الدوله ٤٤٤ ابراهیم، ظهیرالدوله ٤٥١ مسعود ثالث، علاءالدوله ٤٩٢ شیرزاد، کمال الدوله ٥٠٨ ارسلان، سلطان الدوله ٥٠٩ بهرامشاه، یمین الدوله ٥١٢ خسروشاه، معزالدوله ٥٤٧ خسرو ملک، تاج الدوله ٥٥٥-٥٨٢ و این سلسله را غوریان برانداختند. (نقل به اختصار از طبقات سلاطین اسلام استانلی لین پول ).