آل افراسیاب

آل افراسیاب . [ ل ِ اَ ] (اِخ ) نام سلسله ای از امراء ترک که آل خاقان و خانیه و ایلک خانیه و افراسیابیه نیز خوانده میشوند (از حدود ٣٢٠ تا حدود ٥٦٠ هَ .ق .). از تاریخ این سلسله اطلاعات کمی در دست است و ظاهراً امرای مزبور پس از اتحاد با طوائف ترکان مشرق فرغانه در قرن چهارم هجری قبول اسلام کرده اند. پایتخت این امرا در کاشغر بوده و ایلک خان نصردر سال ٣٨٩ هَ .ق . / ٩٩٩ م . پس از تسخیر ماوراءالنهر بخارا را مرکز قرار داده و از آنجا بر ممالکی که از بحر خزر تا حدود چین امتداد داشته حکومت کرده است .امرای ایلک خانیه درصدد تسخیر ولایات جنوبی جیحون نیزبرآمدند ولی پس از شکستی که در سال ٣٩٨ هَ .ق . / ١٠٠٧ م . از سلطان محمود غزنوی یافتند بهمان ماوراءالنهر و کاشغر و مغولستان شرقی قناعت کردند. در ایام امارت این سلسله قبایل دیگری نیز از ترکان به ماوراءالنهر آمدند و بعدها از آنجا به ایران راه یافتند و ازاین قبایلند ترکمانان سلجوقی . ترتیب جانشینی امرای ایلک خانی از یکدیگر و سنوات راجع بامارات هر یک از ایشان تحقیقاً معلوم نیست . و فهرست ذیل تقریبی است : عبدالکریم ستق، موسی بن ستق، شهاب الدوله هارون بغراخان بن سلیمان (وفاتش بین ٣٨٣-٣٨٤)، ابوالمحسن نصر اول بن علی (حدود ٣٨٩-٤٠٠)، قطب الدوله ابونصر احمد اول بن علی (حدود ٤٠١-٤٠٧)، شرف الدوله طغان بن علی (٤٠٣-٤٠٨)، ابوالمنتصر ارسلانخان اول بن علی، یوسف خضرخان اول (وفاتش در ٤٢٣)، شرف الدوله ابوشجاع ارسلانخان ثانی (حدود ٤٢١-٤٢٤)، محمود اول بغراخان (حدود ٤٢٥-٤٣٥). در سمت مغرب : جغراتکین ابوالمظفر عمادالدوله ابراهیم طفغاج بن نصر (حدود ٤٤٠-٤٦٠)، شمس الملوک نصر ثانی بن طفغاج (وفاتش در ٤٧٢)، خضرخان بن طفغاج، احمدخان ثانی بن خضر (وفاتش در ٤٨٨)، محمودخان ثانی (وفاتش میان ٤٩٠-٤٩٥)، خضرخان ثانی بن عمربن احمد (وفاتش در ٤٩٥)، محمود ارسلانخان ثالث بن سلیمان، ابوالمعالی حسن تگین بن علی، رکن الدوله محمودخان ثالث بن ارسلان، قلج طفغاج خان بن محمد (حدود ٥٥٨)، جلال الدین علی گورکان بن حسن تگین . در سمت مشرق : طغرل خان بن یوسف خضرخان (٤٣٩-٤٥٥)، طغرل تگین بن طغرل (٤٥٥)، هارون بغراخان بن یوسف خضرخان (٤٥٥؟-٤٩٦)، نورالدوله احمدبن ارسلان .